Voor de Nederlands-Indische gemeenschap

Een woord dat reisde

‘Zoals altijd in de geschiedenis, waren de eerste daden van vrijheid niet poëzie of kunst, maar wraak en bloed’

Taal was voor mensen die uit Indië naar Nederland kwamen de sleutel om snel op te gaan in de Nederlandse maatschappij, zo meent Philip Dröge. Philip Dröge is de auteur van de bestsel- ler Moederstad waarin hij in het moderne Jakarta op zoek gaat naar de sporen van het oude Batavia en van zijn familie.

Het was een woord dat achteloos viel, zoals woorden ‘Dat is de eerste keer dat een balanda mij zoiets vraagt’, zei de Aboriginal-vrouw die ik recentelijk sprak in het Australische stadje Cairns. Ik had geïnformeerd welke inheemse taal of talen ze beheerste. Maar het was dat woord ‘balanda’ dat mij intrigeerde, meer dan het antwoord. Het betekent ‘blanke’ of ‘Europeaan’ in haar taal, legde ze uit. Na een beetje zoeken ontdekte ik dat het inderdaad uit het Indonesisch afkomstig is en komt van orang Belanda, oftewel Nederlander.


Er moet ooit een eerste gesprek zijn geweest, ergens aan de noordkust van wat toen nog geen Australië was. Iemand wijst naar zee, vertelt over boten die te groot zijn om logisch te lijken, naar mensen die eruitzien alsof ze van de maan komen. De Makasaarse handelaar zegt Belanda. De Aboriginal hoort het, begrijpt het niet helemaal, maar onthoudt de klank. Woorden zijn handig wanneer de wereld plotseling groter wordt. Waar zou dat gesprek over zijn gegaan? Was het een waarschuwing? Had de Aboriginal die het hoorde gelijk een beeld, of waren Europeanen zo exotisch dat ze zich er niets bij konden voorstellen? We zullen het nooit weten.