In mijn familie werd weinig verteld. Ik ben derde generatie, helemaal werden uitgesproken. Mijn opa en oma spraken zelden over hun jeugd in het voormalige Nederlands-Indië, over de oorlog of over hun komst naar Nederland. Soms viel er een opmerking, een losse herinnering, maar nooit een samenhangend verhaal. Het verleden was er, zonder dat het werd uitgelegd.
Ik groeide op met die vanzelfsprekendheid. Niet als stilte die zwaar op de kamer drukte, maar als iets wat meebewoog in hoe mensen met elkaar omgingen. In gewoontes, in terughoudendheid, in wat wel en niet werd benoemd. Pas later begon ik me af te vragen waar dat vandaan kwam. Niet omdat ik iets miste, maar omdat ik wilde begrijpen wat ik al die tijd had gevoeld.
Wat ik merkte, staat niet op zichzelf. Het raakt aan een bredere zoektocht onder mensen die zijn opgegroeid met een koloniale familiegeschiedenis, maar zonder directe herinneringen daaraan. Met afstand tot de gebeurtenissen, en tegelijk met het besef dat die geschiedenis nog altijd doorwerkt. Die positie geeft ruimte. Niet om het verleden alsnog volledig te reconstrueren, maar om te onderzoeken wat ervan is blijven hangen en wat ermee kan gebeuren. Steeds vaker krijgt die zoektocht vorm in kunst, onderzoek en het publieke debat. Niet vanuit een behoefte aan afsluiting, maar aan duiding en herpositionering. Maar hoe werkt zo’n geschiedenis eigenlijk door, als die nooit echt is uitgesproken?
Niet alleen in verhalen, merk ik. Maar ook in gedrag. In wat je wel en niet zegt. En soms, subtieler nog, in je lichaam. Wanneer ik met actrice Isha Ferdinandus spreek, herken ik dat meteen.
